بازی کودک در شرایط بحران
25 اردیبهشت 1405
لجبازی در کودکان معمولاً از حدود ۲.۵ سالگی شروع می‌شود و در حوالی ۵ تا ۶ سالگی بیشتر دیده می‌شود.
رفتارهای لجبازانه در این سن همیشه نشانه‌ی «فرزندپروری اشتباه» نیست؛ بلکه تا حد زیادی بخشی طبیعی از رشد کودک است. در واقع کودک در حال یاد گرفتن استقلال و تنظیم هیجان خودش است.
۱. رشد ناقص کنترل هیجان
مغز کودک هنوز در حال رشد است و بخش مربوط به کنترل هیجان‌ها کامل نشده، بنابراین نمی‌تواند همیشه خودش را آرام نگه دارد.
۲. نیاز به استقلال
کودک می‌خواهد خودش را یک فرد جدا و توانمند تجربه کند. «نه گفتن» برای او یعنی تجربه‌ی قدرت و هویت.
۳. سبک زندگی مدرن
استفاده زیاد از موبایل و صفحه‌نمایش می‌تواند تحمل و صبر کودک را کمتر کند.
بهتر است بدانیم کودکی که «نه» می‌گوید، لزوماً کودک بدی نیست. لجبازی از گذشته وجود داشته، اما امروز شدت و شکل آن بیشتر شده است.
۱. اضطراب پنهان
کم‌خوابی، بی‌نظمی، تغذیه نامناسب، استفاده زیاد از موبایل یا والدین مضطرب و کنترل‌گر می‌تواند باعث اضطراب پنهان در کودک شود.
در این حالت کودک شاید نخواهد مخالفت کند، اما بدن و مغزش تحت فشار است.
راهکار:
ایجاد یک برنامه‌ی روزانه‌ی ثابت و منظم و مشاهده‌ی تدریجی تغییرات.
۲. نحوه صحبت والدین
گاهی والدین بیش از حد توضیح می‌دهند، در حالی که کودک هنوز توان تحلیل طولانی ندارد. توضیح زیاد حتی می‌تواند باعث بحث و لجبازی بیشتر شود.
راهکار:
جملات کوتاه، آرام و قاطع.
مثلاً:
«الان وقت خوابه، فردا بازی می‌کنیم.»
۳. خستگی از انتخاب زیاد
در دنیای امروز کودک با انتخاب‌های زیاد روبه‌روست (لباس، خوراکی، اسباب‌بازی…). این موضوع او را خسته و مقاوم می‌کند.
راهکار:
انتخاب‌ها را محدود کنید:
«این اسباب‌بازی یا اون یکی؟»
نه اینکه: «هرچی دوست داری انتخاب کن.»
۴. جلب توجه
کودک از حدود ۳ سالگی متوجه می‌شود که رفتارهای منفی بیشتر توجه می‌گیرد. بنابراین ممکن است برای دیده شدن، لجبازی کند.
راهکار:
توجه فوری به رفتارهای خوب کودک.
مثلاً: «آفرین که همکاری کردی.»
۵. الگوگیری از والدین
کودکان بیشتر از اینکه آموزش ببینند، الگو می‌گیرند. اگر فضای خانه پر از تنش، بحث یا فریاد باشد، کودک همان رفتار را یاد می‌گیرد.
راهکار:
کار روی تنظیم هیجان والدین و در صورت نیاز کمک گرفتن از متخصص.
۶. ویژگی شخصیتی کودک
برخی کودکان ذاتاً مستقل‌تر و قوی‌تر هستند. این ویژگی اگر درست هدایت شود، در آینده می‌تواند نقطه قوت بزرگی باشد.
راهکار:
دادن فضای انتخاب و تجربه بیشتر به کودک.
۷. جنگ قدرت بین والد و کودک
وقتی رابطه تبدیل به «برنده و بازنده» شود، کودک بیشتر مقاومت می‌کند.
راهکار:
قبل از دستور دادن، ارتباط بگیرید.
مثلاً:
«اول مسواک می‌زنی یا اول لباس خوابت رو عوض می‌کنی؟»
اگر کودک:
بهتر است توسط روانشناس کودک ارزیابی شود.
گاهی پشت این رفتارها مسائلی مثل اضطراب، بیش‌فعالی (ADHD)، مشکلات حسی، اوتیسم سطح یک یا اختلال نافرمانی مقابله‌ای (ODD) وجود دارد.
بسیاری از رفتارهای لجبازانه قابل پیشگیری هستند.
مثلاً:
لجبازی کودک ترکیبی از رشد طبیعی، نیازهای برآورده‌نشده، اضطراب، نبود مرزهای مشخص و گاهی الگوگیری از والدین است.
هنر والدگری این است که بدون جنگ قدرت، به کودک یاد بدهیم چگونه استقلال و احساس قدرتش را به شکل سالم نشان دهد.
